سیر تحول آیین‌های سوگواری اباعبدالله از دوره‌ی دیلمیان تا دوره‌ی قاجار

یافته‌های پژوهش حاضر نشان می‌دهد که از یک سو، حکومت‌های ایران از آل بویه تا قاجار بویژه حکومت‌های صفوی و قاجار، نقش موثری در تحول آیین‌های سوگواری اباعبدالله ایفا کرده‌اند و از سوی دیگر، سوگواری اباعبدالله بر جایگاه اجتماعی حکومت‌ها از لحاظ مشروعیت‌بخشی به آنها بالاخص در عهد قاجار، تاثیر داشته است. نکته‌ی قابل توجه این که شیعیان، این مراسم را نمادی برای مقاومت و قیام در برابر دیکتاتوری و ظلم تبدیل کرده و از این رو، مشاهده می‌شود که ریشه‌ی تحولات در آیین‌های سوگواری اباعبدالله (ع) بویژه در دوره‌های صفوی و قاجار، در تمایل حکومت‌ها به تبدیل آنها از مراسمی آزادیخواهانه و علیه جور و ستم حاکمان به مناسکی منفعلانه و بی تفاوت به رفتار حاکمان بوده است.