زندگی انسان پر از سردی و گرمی، تلخی و شیرینی است. انسان در میان این اتفاقات مختار است که چه مسیری را انتخاب کند؛ گاهی عملش خیر است و گاهی شر. انسانها -جز معصومان- کم و بیش مرتکب خطا و گناه میشوند. این خطاها اگر تکرار شود، به تدریج بر دل مینشیند و زنگاری بر قلب انسان مینشاند. زنگاری که میتواند فطرت انسان را از حالت تعادل خارج کند و او را از مسیر هدایت دور سازد.
قرآن کریم در ماجرای جنگ احد، علت لغزش برخی مسلمانان را همین پیشینهی خطاها میداند:«إِنَّمَا اسْتَزَلَّهُمُ الشَّیْطَانُ بِبَعْضِ مَا کَسَبُوا»(۱) شیطان به سبب برخی اعمال گذشتهشان آنان را دچار لغزش کرد. به بیان دیگر، انباشته شدن گناه میتواند انسان را در بزنگاههای سرنوشتساز، در تشخیص یا همراهی با حق دچار سستی کند.
از همین رو انسان نیازمند آن است که هر از گاهی فطرت خود را بازتنظیم کند؛ زنگارهای نشسته بر دل را بزداید و قلب خود را برای مواجهه با آزمونهای الهی آماده سازد. در این میان، اشک میتواند یکی از ابزارهای مهم این بازتنظیم باشد.
در روایتی، امام رضا علیهالسلام به ریّان بن شبیب فرمودند:«یَا ابْنَ شَبِیبٍ إِنْ بَکَیْتَ عَلَى الْحُسَیْنِ ع حَتَّى تَصِیرَ دُمُوعُکَ عَلَى خَدَّیْکَ غَفَرَ اللَّهُ لَکَ کُلَّ ذَنْبٍ أَذْنَبْتَهُ صَغِیراً کَانَ أَوْ کَبِیراً قَلِیلًا کَانَ أَوْ کَثِیراً»(۲)اگر بر حسین علیهالسلام گریه کنی تا اشک بر گونههایت جاری شود، خداوند همه گناهانت را -کوچک و بزرگ، کم و زیاد- میآمرزد. اشک بر سیدالشهدا علیهالسلام میتواند غبار گناه را از دل انسان بشوید و او را به حالت تعادل بازگرداند؛ گویی فطرتی که بر اثر خطاها از تنظیم خارج شده است، دوباره به جایگاه طبیعی خود بازمیگردد.
با این حال، تزاحمها و گرفتاریهای زندگی دنیا آنقدر فراوان است که گاهی انسان از چنین فرصتی غافل میشود. ممکن است ماهها و حتی سالی بگذرد و انسان حتی قطرهای اشک بر مصیبت سیدالشهدا علیهالسلام نریزد. اما از آنجا که خداوند ـ به تعبیر پیامبر اکرم صلیالله علیه وآله ـ نسبت به بندگانش از مادر به فرزند مهربانتر است(۳)، زمانهایی را در زندگی انسان قرار داده که نسیم رحمت الهی در آنها میوزد.چنانکه بیان شده:«اِنَّ لِرَبِّکُم فی اَیّامِ دَهرِکُم نَفَحات، اَلا فَتَعَرَّضوا لَها»(۴)؛در روزگار شما نسیمهایی از رحمت پروردگار میوزد، خود را در معرض آن قرار دهید
یکی از این نفحات الهی، ایام محرم و پیوند دوباره با کاروان سیدالشهدا علیهالسلام است. ماه محرم فرصتی استثنایی برای بازگشت دلها و تنظیم دوباره فطرت انسانی است. در این ایام، در کوچهها و محلهها، مجالس عزای حسین علیهالسلام برپا میشود و دلها آمادهتر از همیشه برای اشک و تذکر میگردد.
اگر انسان این فرصت را دریابد، چه بسا دل او از زنگارها پاک شود و در بزنگاههای آینده -آنجا که میدان تشخیص و همراهی با حق فرا میرسد- دچار همان لغزشی نشود که برخی در احد گرفتار آن شدند.
اشک بر امام حسین علیهالسلام تنها ابراز اندوه بر یک مصیبت تاریخی نیست؛ فرصتی است برای بازگرداندن دل انسان به تعادل فطری و آماده شدن برای ایستادن در کنار حق!
منابع:
۱- آل عمران: ۱۵۵
۲- الأمالی، شیخ صدوق، ص ۱۳۰
۳- «قَالَ اَلنَّبِیُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَ اَلَّذِی نَفْسِی بِیَدِهِ اَللَّهُ أَرْحَمُ بِعِبَادِهِ مِنَ اَلْوَالِدَهِ اَلْمُشْفِقَهِ عَلَى وَلَدِهَا» مشکاه الأنوار فی غرر الأخبار، النص، ص: ۱۱۸
۴- لوامع صاحبقرانى مشهور به شرح فقیه، ج۱، ص: ۴۰۱
سجاد فیروزی؛ پژوهشگر اندیشکده مطالعات حسینی