حوزه مسجد و هیأت خبرگزاری فارس، نشست تحلیلی و تخصصی سومین همایش علمی هیأت و آئینهای مذهبی با موضوع «آسیبشناسی نهادهای مذهبی در مواجهه و گفتمانسازی با نسل جوان و رسانه» با سخنرانی حسن رحیمپور ازغدی، عضو شورایعالی انقلابفرهنگی و استاد حوزه و دانشگاه در دانشگاه امام صادق (علیهالسلام) برگزار شد. در این نشست رحیمپور ازغدی به تبیین دقیق مختصات فکری نسل جدید و جوان، چیستی جنگ رسانهای مدرن، جایگاه زیباییشناسی در دین و خطرات جریانهای انحرافی در هیأتهای مذهبی پرداخت.
مبالغه در شکاف نسلی؛ نسل جوان امروزی مریخی نیستند
این عضو شورایعالی انقلابفرهنگی در ابتدای سخنان خود با اشاره به مباحث رایج پیرامون «شکاف نسلی» و تفاوتهای بنیادین نسل جدید با نسلهای پیشین، اظهار داشت: امروز در تحلیل مسئله نسل جدید، رسانه و مفاهیمی همچون «نسل زد» و «آلفا»، شاهد دو خطای راهبردی از سوی تحلیلگران هستیم. خطای نخست متعلق به کسانی است که چنان با مبالغه سخن میگویند که گویی این نسل، موجوداتی از کره مریخ هستند و ما از زحل آمدهایم و هیچ امکان تفاهم و گفتوگویی میان ما وجود ندارد. خطای دوم نیز نادیدهگرفتن تفاوتهای ابزاری و تکنولوژیک است.وی افزود: ما نیز در دوران جوانی خود برای والدینمان حکم همین «نسل زد» را داشتیم و آنان گاهی تصور میکردند که ما را درک نمیکنند. این تفاوتها همواره وجود داشته است، اما نباید اجازه داد که تغییر ابزار، به معنای تغییر ماهیت انسان تفسیر شود.
کسانی که بشر را با خطکشیهای ضخیم به «قدیم» و «جدید» تقسیم میکنند، عملاً راه گفتوگو را مسدود میسازند.
رحیمپور ازغدی با تأکید بر ثبات «فطرت» و «عقل» در طول تاریخ تصریح کرد: مبانی اصلی تفکر، منطق اندیشیدن، مفاهیم بنیادین اخلاقی، حسن و قبح عقلی و عواطف انسانی، دارای یک بستر ثابت فطری هستند. همانطور که ما امروز با خواندن شعر شاعری که هزار سال پیش میزیسته، احساس همذاتپنداری میکنیم، با نسل جدید نیز میتوانیم بر اساس همین اصول مشترک گفتگو کنیم. هیچ دو نسلی وجود ندارند که نتوانند حرف یکدیگر را بفهمند، مگر آنکه نخواهند.مدیریت صحنه در برابر«گاو وحشی رسانه غرب»این استاد دانشگاه در بخش دیگری از سخنان خود به تحلیل هژمونی رسانهای غرب پرداخت و با تشبیه آن به یک «گاو وحشی» گفت: ما در مواجهه با امواج سهمگین رسانهای و فرهنگی غرب که مانند یک گاو وحشی حمله میکند، سهراه پیش رو داریم؛ یا منفعلانه بایستیم تا ما را لِه کند، یا صرفاً فرار کنیم تا آسیب نبینیم، و یا راه سوم را انتخاب کنیم که همان پریدن بر پشت این گاو وحشی و رام کردن آن است.وی با یادآوری واقعه حمله مغول به ایران خاطرنشان کرد: زمانی که مغولها نیمی از کره زمین را با توحش نظامی گرفتند و تمدنها را ویران کردند، شخصیتی مانند خواجه نصیرالدین طوسی توانست با هوشمندی بر این موج، سوار شود. او شکست نظامی را به پیروزی فرهنگی تبدیل کرد و همان مغولهای وحشی را چنان تربیت کرد که خادمان علم و دین شدند. امروز نیز ما در برابر حمله مغولیِ رسانهای و سرمایهداری غرب، باید استراتژی خواجهنصیر را پیاده کنیم؛ یعنی سوار بر تکنولوژی و ابزار مدرن شویم؛ اما محتوای آن را مدیریت کنیم.
خطر «سکولاریسم مذهبی»؛ دینی که از درون تهی است
رحیمپور ازغدی با تفکیک انواع سکولاریسم، بهنقد جریانهای مذهبی سکولار پرداخت و گفت: سکولاریسم فرانسوی و روسی، ماهیتی خشن و دینستیز داشتند، اما سکولاریسم آنگلوساکسون (انگلیسی و آمریکایی) زیرکتر است؛ آنها دین را حذف نمیکنند، بلکه آن را «دور میزنند» و دندانهایش را میکشند.وی افزود: خروجی این نوع سکولاریسم، «اسلام آمریکایی» و «تشیع لندنی» است. در این تفکر، فرد میتواند در ظاهر مذهبی باشد، هیأت برود، نذری بدهد و گریه کند، اما در عرصه اجتماعی و سیاسی، سکولار عمل کند. این نوع دینداری که فقط به پوسته مناسک میپردازد و کاری باعدالت، مبارزه با ظلم و اصلاح مفاسد اجتماعی ندارد، همان چیزی است که غرب میپسندد و حتی تقویتش میکند.
زیباییشناسی در دین؛ چرا مذهبیها باید «زیباترین» باشند؟
عضو شورایعالی انقلابفرهنگی در بخش دوم سخنان خود، به موضوع مهم «زیباییشناسی» در تبلیغ دین و جذب جوانان اشاره کرد و گفت: یکی از بزرگترین چالشهای ما این است که گاهی مفاهیم دینی را «زشت» و دافعهبرانگیز ارائه میدهیم، درحالیکه طبق آیات و روایات، خداوند زیباست و زیبایی را دوست دارد.وی با انتقاد از برخی تصورات غلط در میان مذهبیها اظهار داشت: برخی تصور میکنند که زهد و معنویت یعنی ژولیدگی، کثیفی و بیتوجهی بهظاهر. این یک انحراف بزرگ است. پیامبر اکرم (ص) و امیرالمؤمنین (ع) زیباترین، خوشبوترین و آراستهترین افراد زمان خود بودند. در روایات داریم که پیامبر (ص) چنان از عطر استفاده میکردند که هزینه عطرشان از هزینه خوراکشان بیشتر بود و موهایشان را با روغنهای معطر آراسته میکردند.
رحیمپور ازغدی تأکید کرد: امیرالمؤمنین (ع) میفرمایند «زینتِ حلم، علم و بردباری است» و تأکید دارند که مؤمن باید «بَشاش» و گشادهرو باشد. اگر ما با چهرهای عبوس، کلامی تلخ و ظاهری نامناسب دین را تبلیغ کنیم، فطرت زیبایی پسند جوانان را پس زدهایم. انسانها حتی اگر خودشان اهل عمل نباشند، به طور فطری عاشق «زیبایی»، «صداقت» و «عدالت» هستند؛ حتی دزدها هم دوست دارند رئیسشان عادل باشد تا اموال دزدی را عادلانه تقسیم کند! بنابراین، زبان دین باید زبان زیبایی و هنر باشد.
هشدار نسبت به جریان «غُلات در هیأت»
دکتر رحیمپور ازغدی در ادامه به آسیبشناسی درونی هیأتهای مذهبی پرداخت و نسبت به رواج تفکرات «غالیانه» (غلوآمیز) هشدار داد. وی گفت: متأسفانه در برخی هیأتها و مداحیها، به نام عشق و ولایت، جملاتی بر زبان جاری میشود که بوی «شرک» و «کفر» میدهد و مصداق غلو است.وی با بازخوانی برخورد شدید امیرالمؤمنین (ع) با غالیان توضیح داد: در زمان حضرت علی (ع) عدهای پیدا شدند و گفتند «علی خداست». حضرت با اینها بحث کردند، توبه دادند و وقتی اصرار ورزیدند، دستور برخورد شدید و حتی اعدام برخی از سران فتنه را صادر کردند، زیرا این جریان داشت اساس توحید را نابود میکرد.رحیمپور ازغدی تصریح کرد: اهلبیت (ع) فرمودند «ما بندگان خداییم و هرچه داریم از اوست؛ ما را خدا نخوانید، اما در فضیلت ما هرچه میخواهید بگویید (به شرطی که به خدا نرسد)». اینکه کسی در هیأت بگوید «من علیاللهیام» یا صفات خدایی را مستقیماً به ائمه نسبت دهد، خدمت به اهلبیت نیست، بلکه خیانت است و خوراک تبلیغاتی برای دشمنان شیعه و وهابیت فراهم میکند تا شیعه را مشرک معرفی کنند.
ذهنیت جهانی نسل جدید
استاد رحیمپور ازغدی در بخش پایانی سخنان خود، به تحلیل روانشناختی تأثیر فضای مجازی و بازیهای رایانهای بر ذهنیت کودکان و نوجوانان پرداخت. وی گفت: امروز با نسلی مواجهیم که از کودکی با تبلت و اینترنت بزرگ شده و ذهنش «جهانی» است، نه محلی. این نسل اطلاعات بسیار وسیعی دارد، اما این اطلاعات عمق کمی دارند (اقیانوسی به عمق یک وجب).وی با بیان مثالی تکاندهنده از تأثیر بازیهای رایانهای خشن افزود: در ذهنیت بسیاری از نوجوانانی که دائم مشغول بازیهای جنگی و کشتار در فضای مجازی هستند، مفهوم «مرگ» و «قتل» تغییر کرده است. در بازی، وقتی کشته میشوی یا میکشی، با یک دکمه «Reset» یا «New Game» همه چیز برمیگردد. این ذهنیت باعث میشود قبح خشونت در دنیای واقعی هم برایشان بریزد و تفاوت میان فضای حقیقی و مجازی را گم کنند.رحیمپور ازغدی خاطرنشان کرد: ما با پدیدهای عجیب مواجهیم، بنده شاهد بودم که نوه بنده که کودکی ۴ساله است، در رستوران نام علمی حشرات روی میز را میدانست و سعی در معرفی آنان به بقیه داشت (چون در مستندهای خارجی دیده بود) اما شاید آداب اولیه ارتباط با بزرگتر را نداند. برای تعامل با این نسل، نمیتوان با تحکم و روشهای سنتیِ یکطرفه پیش رفت. باید زبانشان را فهمید، سواد رسانهای را بالا برد و بهجای حذف صورتمسئله، محتوای غنی دینی را در قالبهایی که برای ذهن تصویر محور و فانتزی پسند آنان جذاب است، ارائه کرد.
عضو شورایعالی انقلابفرهنگی در پایان تأکید کرد: هیأتهای مذهبی اگر میخواهند در این جنگشناختی پیروز شوند، باید سه اصل را رعایت کنند:
۱. تکیه بر عقلانیت و پرهیز از خرافات و غلو،
۲. استفاده از زیباییهای هنری و کلامی در ارائه دین
۳. ورود فعالانه و نه منفعلانه به عرصه رسانههای نوین تنها در این صورت است که میتوانیم «تهدید» نسل جدید را به بزرگترین «فرصت» برای تمدنسازی اسلامی تبدیل کنیم.